↦ Inspiratie

Hoe veranker je technologieonderwijs structureel in de schoolagenda?

In dit artikel vertelt Maarten Hennekes (HAN) hoe scholen technologie structureel kunnen verankeren in hun onderwijs. Hij laat zien waarom visie vanuit bestuurders essentieel is, hoe samenwerking met partners zoals MakerCosmos zorgt voor blijvende impact en waarom leren met hoofd, hart en handen kinderen écht in beweging brengt. Een inspirerend kijkje in hoe je technologieonderwijs duurzaam en betekenisvol maakt.

Techkwadraat wil dat alle kinderen de kracht van technologie ontdekken. Maar hoe voorkom je dat een mooi programma na een paar maanden alweer in de la belandt? Te vaak krijgt technologie op school even de spotlight, om daarna weer langzaam plaats te maken voor iets anders. Hoe zorgen we dat het niet een tijdelijke hype is, maar een vast onderdeel van het onderwijs wordt?

Maarten Hennekes is hoofddocent aan de Academie Educatie van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Hij zet zich vol passie in voor maakonderwijs en is ambassadeur van Techkwadraat. Ook Hennekes ziet dat technologieonderwijs niet altijd makkelijk in het curriculum te passen is.

Voor leraren in het basis- en voortgezet onderwijs kan het een flinke stap zijn. Het vraagt een andere manier van lesgeven en gaat meer de creatieve kant op dan taal- of rekenlessen. Het begint denk ik bij de bestuurders. Die moeten het belang van technologie opnemen in hun beleid en vertalen naar een concreet schoolplan. Zo wordt het veel makkelijker om leraren en leerlingen langdurig mee te nemen.

Barbapappa

Het succes van technologieonderwijs in Arnhem hangt volgens Hennekes sterk samen met het netwerk dat daar is opgebouwd.

Ik vergelijk het vaak met Barbapappa. Het netwerk kan zich flexibel aanpassen, afhankelijk van wat elke partner nodig heeft en wil bijdragen. Het is een veranderlijk netwerk dat steeds opnieuw vorm krijgt. Het geeft ons de ruimte om samen te ontwikkelen en in te spelen op nieuwe kansen, zonder dat iemand alles strak regelt.

Hennekes geeft aan dat er met een groot aantal bedrijven en organisaties wordt samengewerkt.  ‘Het is een lange lijst,’ vertelt hij, ‘maar denk bijvoorbeeld aan de Openbare Bibliotheek Amsterdam en buitenschoolse leeromgevingen zoals het Natuurcentrum Arnhem en het Nederlands Watermuseum. Ook musea, waaronder het bekende NEMO Science Museum, weten ons te vinden. Daarnaast werken we samen met diverse bedrijven die zich bezighouden met het hergebruik van circulaire materialen, zoals Makers on the Move. Het bedrijf Platowood, een houthandel gespecialiseerd in duurzaam en milieuvriendelijk hout, maakt eveneens deel uit van ons netwerk.’

Wederkerigheid

Samenwerking vormt de kern van het netwerk in Arnhem. ‘De HAN werkt samen met drie andere schoolbesturen: Florés Onderwijs, Delta Scholengroep en De Onderwijsspecialisten. Ook Rozet, een veelzijdig cultureel en educatief centrum in Arnhem, speelt een rol. Kunstenaars, kunstvakdocenten en buitenschoolse leeromgevingen zijn betrokken. Zo kruisen kunst, wetenschap en technologie elkaar, en kijken we steeds opnieuw wat nodig is.’ Het netwerk werkt op basis van wederkerigheid.

Iedereen brengt iets in en iedereen leert ervan,’ legt Hennekes uit. ‘Op deze manier ontstaan duurzame relaties waarin kennis wordt gedeeld en vernieuwing kan ontstaan. Je hebt elkaar nodig. Niet alleen om financiering rond te krijgen of spullen aan elkaar uit te lenen die je als eigen schoolbestuur niet kunt kopen. Nee, waar we elkaar het meest voor nodig hebben is om tot nieuwe frisse ideeën te komen. Door samen te werken met anderen, uit te wisselen en te co-creëren, vergroten we ons lerend vermogen en ontstaat innovatie.

Hoofd, hart en handen

De naam van dit samenwerkingsverband is MakerCosmos. Maar het is meer dan alleen een netwerk. Tevens is het een creatieve leeromgeving in Arnhem voor basisschoolkinderen. Het is geen aparte school, maar een plek waar leerlingen zowel op school als in workshops bij MakerCosmos zelf kunnen leren door te doen. ‘Hier draait alles om verwondering en de verbeeldingskracht van de leerlingen,’ zegt Hennekes. ‘Ze programmeren microcomputers voor lichtinstallaties, ontwerpen digitale kleding of maken wandkleden met persoonlijke verhalen’. Volgens Hennekes wordt er gewerkt met hoofd, hart en handen.

Dat hart en die handen worden in het reguliere onderwijs nog weleens vergeten. Leren is niet alleen cognitief, maar ook creatief en praktisch. Door zelf te creëren en te experimenteren ontdekken kinderen dat wat ze maken betekenis heeft voor henzelf en hun omgeving.

De projecten richten zich vooral op basisschoolkinderen. ‘We zijn gestart in het basisonderwijs, van kleuters tot groep acht, maar de projecten zijn ook geschikt voor 10- tot 14-jarigen,’ vertelt Hennekes. ‘Door samenwerking met culturele instellingen en naschoolse programma’s blijft de betrokkenheid groot.’  Volgens Hennekes gaat technologieonderwijs verder dan het bedienen van apparaten of iets namaken wat al bestaat.

Kinderen moeten leren dat zij boven de technologie staan, en niet dat zij erdoor worden geleid. Ze moeten begrijpen hoe techniek werkt en hoe ze die kunnen gebruiken om iets te maken. MakerCosmos helpt leerlingen door te laten experimenteren, creëren en probleemoplossend te denken. Zo ontwikkelen kinderen een kritische en creatieve houding.

Technologie voor iedereen

Een ander uitgangspunt van Hennekes is dat technologie toegankelijk moet zijn.

Het mag niet zo zijn dat slechts een kleine groep begrijpt hoe alles werkt en de controle heeft. Diversiteit en democratische waarden zijn daarom belangrijk. Het gaat daarbij niet alleen om kennis, maar ook om het gewoon durven doen. Soms merk ik dat studenten niet gewend zijn hun eigen ideeën vorm te geven. Daar wil ik verandering in zien.

Het vraagt iets extra’s van leraren

Het invoeren van technologieonderwijs is niet altijd eenvoudig. ‘Voor leraren vraagt dit om een andere aanpak dan een gewone les,’ zegt Hennekes.

Je moet goed nadenken over wat leerlingen moeten leren en hoe dat zichtbaar wordt. Welke interventies helpen, hoe deel je de klas in, welke materialen gebruik je en hoe begeleid je experimenten? Het vraagt echt iets extra’s van leraren, van hun kennis en creativiteit.

Daarom is het belangrijk dat schoolbesturen technologie hoog op de agenda zetten. ‘Zonder duidelijke visie verdwijnt het vaak naar de achtergrond,’ legt Hennekes uit. ‘Het is zonde als projecten na een paar maanden stoppen door andere urgenties. Een lange termijnvisie, gekoppeld aan een concreet schoolplan, helpt om het onderwijs structureel en blijvend te maken.’

Leraren ondersteunen

Een van de succesfactoren volgens Hennekes is de samenwerking met partners uit de stad en regio. ‘Leraren hebben het al zwaar en het is een grote stap om technologie en creativiteit in de klas te brengen,’ zegt hij.

Daarom werken we met basisscholen, middelbare scholen, culturele instellingen, onderzoekers en bedrijven. Samen ontwikkelen we lesmateriaal, organiseren we uitdagende activiteiten en bieden directe ondersteuning. Bijvoorbeeld een technologie-docent van de middelbare school die meeloopt in de klas. Zo ervaren leraren dat het haalbaar is, zien ze hoe ze technologie op een creatieve manier in bestaande lessen kunnen gebruiken. Het wordt geen extraatje, maar een onderdeel van de methode. Het mooiste is dat dit proces over meerdere jaren loopt. Relaties verdiepen zich en leraren voelen dat ze er niet alleen voor staan.

Toekomst

‘Het is soms een uitdaging om technologieonderwijs echt onderdeel van de dagelijkse schoolpraktijk te maken,’ zegt Hennekes. ‘Maar steeds meer scholen zien het belang. Omdat we blijven investeren in samenwerking met scholen, culturele instellingen en bedrijven, groeit de aandacht voor technologie.’ Hennekes hoopt dat elk kind hierdoor leert dat ze niet achter technologie aanhollen, maar er actief mee aan de slag kunnen gaan.

Over tien jaar zie ik kinderen die vol vertrouwen hun eigen ideeën ontwikkelen, ongeacht achtergrond of talent, en zo meebouwen aan een mooiere wereld.

Misschien ook interessant

Reactie, vraag of suggestie?

Denk mee, doe mee en deel met ons!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!

Wil je graag onze nieuwsbrief ontvangen?